استعداديابي ورزشي 

فاكتورهاي اثرگذار بر موفقيت برنامه‌هاي استعداديابي:
توانايي تشخيص ورزشكاران مستعد در سنين پايين
توانايي پيش‌بيني رشد و تكامل جسماني ورزشكار
تونايي كسب ضمانت جهت حمايتهاي پس از فرآيند
استعداديابي از والدين، مربيان، فدراسيون‌هاي ورزشي و سازمان ورزش كشور توانايي حفظ و ايجاد انگيزه جهت شركت ورزشكار مستعد در رشته ورزشي موردنظر
توانايي گسترش و ارتقاء سطح علمي مربيان كه با ورزشكاران مستعد تمرين مي‌نمايند.
روش‌هاي استعداديابي:
كليه تحقيقات ومدارك در زمينه روشهاي استعداديابي نشان مي‌دهند كه استعداديابي مي‌تواند به دو روش زير انجام شود.
1ـ روش سيستماتيك:
الف: روش مبتني بر سيستم: در اين روش، نهادي خصوصي يا ايالتي، با روش‌هاي سيستماتيك و سازماندهي شده به كشف افراد مستعد مي‌پردازد. كشف افراد از طريق انجام آزمون و شيوه‌هاي رقابتي صورت مي‌گيرد.
ب: روش مبتني بر شخص: زيربناي اين روش، ورزش همگاني است. در اين روش، ساختارهاي ورزش براي فرد ورزشكاري كه در مسير طبيعي پيشرفت ورزشي، مستعد شناخته مي‌شود، وضعيت پرورش را فراهم مي‌آورند. روش فوق، يك روش سنتي براي كشف افراد مستعد در بسياري از كشورها است.
2ـ روش غير سيستماتيك:
در اين روش، از طريق مشاهده ميداني در مسابقات به عنوان يك فرد مستعد و داراي توانايي مورد نياز ورزش در سطح بالا شناخته مي‌شود. از اين رو ساختارها و تشكيلات ورزشي، براي كمك به رشد افراد مستعد سهم چنداني ندارند. اين روش در بسياري از كشورهاي در حال توسعه و عقب افتاده در جريان است.
مراحل استعداديابي:
شناسايي استعدادها در طول چندين ستال و در طي مراحل مختلف صورت مي‌گيرد حال به اجمال به سه الگوي مختلف فرآيند استعداديابي پرداخته مي‌شود:
1ـالگوي اول: در اين الگو، استعداديابي در سه مرحله انجام مي‌شود. مراحل فوق عبارتنداز:
الف: مرحله اول: در اكثر رشته‌هاي ورزشي در سنين 3 تا 8 سالگي انجام مي‌شود. در اين مرحله آزمايش‌هاي پزشكي در مورد سلامت و رشد عمومي جسماني صورت مي‌گيرد. مرحله فوق به منظور شناسايي هرگونه اختلال بدني از لحاظ عملي يا امراض احتمالي است.
ب: مرحله دوم: در اكثر موارد در سنين 9 تا 15 سالگي براي دختران و 9 تا 17 سالگي براي پسران صورت مي‌گيرد و بهترين مرحله براي انتخاب مي‌باشد. اين مرحله براي نوجواناني كاربرد دارد
كه تجربه تمرينات منسجم را داشته باشند، در مرحله فوق روان‌شناسان ورزشي نقش خود را ايفا مي‌كنند.
ج: مرحله نهايي: براي بازيكنان تيم ملي استفاده مي‌شود، از جمله‌ عواملي كه بايد ارزيابي شود عبارتنداز سلامتي ورزشكار، سازگاري فيزيولوژيكي او نسبت ب تمرين ومسابقه، تونايي او در مقابله با فشار و مهم‌تر از همه، قابليت ورزشكار براي پيشرفت ورزشي در آينده مي‌باشد.
نمودار انتخاب(1ـ1) اين الگو را نشان مي‌دهد.
مرحله مقدماتي: 3ـ8 سالگي
مرحله انتخاب: دختران 15ـ9 سالگي، پسران 17ـ9 سالگي
مرحله نهايي: دختران15 سالگي به بالا، پسران 17 سالگي به بالا
2ـ الگوي دوم: اين الگوچهار مرحله مسير ورزشي يك ورزشكار تصوير شده است. اين 4 مراحل عبارتنداز:
الف: مرحله اول: سال‌هاي نمونه‌برداري است، اين مرحله در اكثر رشته‌هاي ورزشي در بين سال‌هاي 6 تا 13 سالگي مي‌باشد، در اين مراحل بچه‌ها بايد به قصد لذت و تفريح به ورزش بپردارند، تخصصي كردن رشته ورزشي در اين مرحله تاييدات منفي را به جاي خواهد گذاشت.
ب: مراحل دوم: سال‌هاي ويژه مي‌باشد، اين مرحله در اكثر رشته‌هاي ورزشي در بين سال‌هاي 13 تا 15 سالگي است. در اين مرحله تمركز برروي يك يا دو رشته ورزشي است. تخصصي كردن ورزش تا حدودي در اين مرحله مشهود است.
ج: مرحله سوم: سال‌ها سرمايه‌گذاري است، اين مرحله در اكثر رشته‌هاي ورزشي بين سال‌هاي 15 تا 18 سالگي، تخصصي كردن رشته ورزشي به طور كاملا تخصصي فعاليت مي‌كند، در اين مرحله هدف رسيدن به وضعيت نخبه در يك رشته ورزشي مي‌باشد.
مرحله چهارم: مرحله تكامل مي‌باشد و در سنين بالاتر از 18 سال است. اين مرحله براي پرورش يا نگهداري از مهارت‌ها است. نمودار(2ـ 1) الگوي فوق را نشان داده است.
نمودار (1ـ2) فرآيند استعداديابي الگوي دوم
مرحله نمونه‌برداي: 6 تا 13 سالگي
مرحله ويژه : 13 تا 15 سالگي
مرحله سرمايه‌گذاري: 15 تا 18 سالگي
مرحله تكامل: 18 سالگي به بالا
3ـ الگوي سوم: در اين الگو نيز چهار مرحله به شرح زير وجود دارد.
الف: مرحله آشناسازي: در اين مرحله بچه‌ها در مراحل مقدماتي رشد، در برنامه‌هاي تمرين سبك و با شدت كم شركت مي‌كنند. برنامه‌هاي تمرين در اين مرحله بايد از تمركز بر اجراي يك رشته ورزش خاص اجتناب كند و بر رشد وپيشرفت همه جانبه و كامل آنان متمركز باشد.
ب: مرحله شكل‌گيري ورزشي: در مرحله فوق شدت تمرينات به طور ملايم و تدريجي افزايش مي‌يابد. در اين مرحله بر رشد و توسعه مهارت‌ها و تونايي‌هاي حركتي تاكيد مي‌شود.
ج: مرحله تخصصي شدن: در اين مرحله ورزشكار تنها در يك ورزشي به صورت تخصصي فعاليت مي‌كند و هدف اين مرحله توسعه عمل كرد و دست‌يابي به اوج عمل كرد است.
د: مرحله اوج عمل كرد: هدف اصلي در اين مرحله، رسيدن به برترين و بهترين عمل كرد ممكن است.
نمودار (3ـ1) فرآيند استعداديابي الگوي سوم
مرحله آشنايي: 6تا 13 سالگي
مرحله شكل‌گيرري ورزشي: 11 تا 15 سالگي
مرحله تخصصي شدن: 15 تا 18 سالگي
مرحله اوج عمل كرد: 18 سالگي به بالا
معيارهاي استعداديابي:
در روش سيستماتيك استعداديابي، ازمون‌ها و آزمايش‌هاي علمي متفاوتي براي تشخيص استعداد در افراد به عمل مي‌آيد، اين آزمون‌ها براي اندازه‌گيري معيارهاي استعداد مي ‌باشد. از اين رو تشخيص معيارهاي استعداديابي صورت گرفته است.
در برخي از منابع اين معيارها عبارتنداز:
1ـ ويژگي‌هاي سلامت جسماني
2ـ پيكر سنجي
3ـ ويژگي‌هاي رواني ـ حركتي(مهارتي)
4ـ ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي و آمادگي جسماني
5 ـ ويژ‌گي‌هاي فيزيولوژيكي و آمادگي جسماني
6 ـ ويژ‌گي‌هاي تمرين‌پذيري
در برخي ديگر از منابع معيارها به چهار دسته تقسيم شده:ژ
1 ـ ويژگي‌هاي پيكر سنجي
2ـ ويژگي‌هاي فيزيولوژيك
3 ـ ويژگي‌هاي روان‌شناختي
4ـويژگي‌هاي رواني ـ حركتي(مهارتي)
1ـ پيكر سنجي:
پيكر سنجي بررسي و مطالعه ابعاد، شكل، تركيب، تاثيرات بلوغ و عمل كرد بدن انسان براي استفاده، مقايسه و دسته‌بندي‌هاي انسان شناختي است كه شامل اندازه‌گيري‌هاي بدن(قد، وزن، طول، پهناها، محيط‌ها، درصد چربي، تيپ‌بدني) مي‌باشد.
دانشمندان علوم ورزشي، پزشكان و متخصصين از فنون مختلف پيكرسنجي در امور مهمي چون كشف استعدادهاي ورزشي، سنجش تركيب‌بدن، سنجش نتيجه تمرينات و قابليت‌هاي جسماني سود مي‌بردند.
يكي از مهم‌ترين كابردهاي پيكرسنجي در ورزش، تعيين سوماتوتايپ يا نوع بدن و انتخاب افراد مناسب براي ورزش‌هاي اختصاصي است.
سوماتوتايپ داراي 3 جزء اندرمرفي(چاق پيكري) مناسب براي كشتي سومو‌ ـ مزومرفي (عضلات پيكري) مناسب براي ورزش‌هاي درگيري ـ اكتومرفي(لاغر پيكري) مناسب براي ورزش‌هاي استقامتي است.
تيپ‌بدني افراد مختلف تركبي از اين 3 جزء بوده و به اين ترتيب افراد مختلف، فرمول‌هاي تيپ‌بدني متفاوتي خواهند داشت. نوع و تركيب‌بدني افراد يك ويژگي‌ عمدتا ژنتيكي است كه از والدين به فرزندان به ارث مي‌رسد و با دانش‌پيكرشناسي مي‌توان فرمول بدني افراد و ميزان تطابق آنها را با ورزش‌هاي مختلف تعيين كرد.
روش‌ پيكرسنجي استاندارد:
در پيكر سنجي استاندار از روش‌هاي معيار و استاندارد انجمن بين‌المللي پيپبرد پيكرسنجي ورزشي(ISAK) سود جسته مي‌شود، در پيكرسنجي معيار كليه اقدامات انجام شده برمبناي تعيين خطاي فني اندازه‌گيري(TEM) صورت‌ مي‌پذيرد تا بدين وسيله نتايج سنجش و ارزيابي‌هاي بدست آمده براساس مراجع بين‌المللي (از جمله IAS,BASS,TSAK) استاندارد و داراي اعتبار لازم مي‌باشد.
شرايط استعداديابي ورزشي به روش پيكر سنجي:
1ـ سن افراد 8 سال به بالا
2ـ 44 رشته ورزشي براي پسران و 34 رشته ورزشي براي دختران مشخص مي‌شود.
3ـ انتخاب رشته‌ي ورزشي زيرنظر سازمان جهاني پيكرسنجي ISAK در استراليا مي‌باشد.
2ـ معيارهاي فيزيولوژيك و آمادگي جسماني:
ظرفيت هوازي پيشينه، ظرفيت غيرهوازي پيشينه، تشخيص و نوع تارهاي عضلاني(به روش تيوپسي)، قدرت، توان، عكس‌العمل، سرعت، انعطاف‌پذيري،چابكي
3ـ معيارهاي روان شناختي:
توانايي در مقابله با فشار عصبي، شجاعت، تعهد، توجه به هدف، تمايل به كار، هوش، شخصيت علاقه شديد: ميل به بازي كه چشم‌پوشي از آن غيرممكن است.
انگيزه دروني: ميل بيش از حد به موفقيت، انگيز پيشرفت
ثبات: توانايي كنترل استرس، آرامش
سرسختي: اعتماد به نفس، خودپنداري
نگرش مثبت: لذت از رقابت، اجتناب از تفكرات منفي
واقع گرايي: برطرف كردن محدوديت ها، يادگيري از تجارب گذشته
تمركز: اجتناب از حواس پرتي، غرق بازي شدن
تلاش: استفاده از تمام وقت تمرين، توجه به پيشرفت
بردباري: كنترل اميال براي رسيدن به كمال، صبر در برابر عوامل خارجي
رقابت جويي: نپذيرفتن شكست، علاقه به رقابت با ديگران
4-معيارهاي يادگيري حركتي و ادراكي:
هماهنگي، تعادل ايستا و پويا، حس حركت، تيزبيني
مراحل استعداد يابي ورزشي:
1-تست چكاپ پزشكي و آزمايش هاي پاراكيلينيكي
2-تست حركات اصلاحي
3-تست پيكر سنجي
4-تست آمادگي جسمان: قدرت، انعطاف، استقامت قلبي و عروق، استقامت عضلاني
5-تست روانشناسي
6-تست يادگيري حركتي و ادراكي(مهارتي): سرعت، عكس العمل، چابكي، توان، تعادل ايستا و پويا، هماهنگي
7- تست تكنيكي و تاكتيكي